موکب‌ فقط چای نبود؛ پایگاه اجتماعی و تربیتی بود

«موکب جوانان عاشورایی» که در ابتدا در میدان ساعت، میدان اصلی شهر برپا شد، با حضور داوطلبانه اقشار مختلف جامعه، به فضایی برای همدلی، خدمات اجتماعی، تربیت نوجوانان و حتی حل مسائل مردمی تبدیل شد؛ تجربه‌ای که به گفته برگزارکنندگان آن، فراتر از یک فعالیت خدماتی ساده بوده است.

به همین بهانه، گفتگویی را با میلاد قربانی، فعال فرهنگی، مداح اهل بیت (ع)، موکب‌دار اجتماعات شبانه ساری و مسئول مجموعه جوانان عاشورایی انجام داده‌ایم که در این گفتگو، به جزئیات کامل این تجربه میدانی و اجتماعی پرداختیم.

بلاغ: ضمن سلام، بفرمایید این موکب در ابتدا چگونه شکل گرفت و چه فضایی در آغاز آن وجود داشت؟

قربانی: ماجرا از نهم اسفندماه و یک اتفاق تلخ شروع شد. پس از شهادت رهبر معظم انقلاب به دست رژیم منحوس صهیونی وآمریکای جنایتکار، همان روزها فضای کشور ملتهب و مردم در شوک بودند. ما همراه نوجوانان و جوانان‌مان در مسجد امام حسین(ع) جمع شدیم و درباره اقدام مؤثر به نتیجه رسیدیم. تصمیم گرفتیم در قالب یک موکب شهری وارد میدان شویم تا هم پیام اجتماعی منتقل شود و هم کنش مردمی شکل بگیرد.

قربانی: موکب در فضای شهری و در مرکز شهر برپا شد و پشت آن چند مغازه فعال بودند. در ابتدا خود مغازه‌داران همکاری خوبی داشتند و حتی در تأمین برق و آب و برخی لوازم کمک کردند. اما به مرور نگرانی‌هایی درباره کاهش درآمد و تأثیر بر کسب‌وکارشان به وجود آمد، چون اجاره‌های سنگین داشتند و طبیعتاً این مسئله برایشان اهمیت داشت.

قربانی: بعد از حدود یک ماه و با توجه به رسیدن به ایام عید نوروز، تصمیم گرفتیم برای جلوگیری از ایجاد فشار بر کسبه، موکب را به میدان امام حسین(ع) منتقل کنیم. این انتقال باعث شد هم فضای شهری متعادل‌تر شود و هم موکب در بستر مناسب‌تری ادامه پیدا کند.

قربانی: ما یک مجموعه فرهنگی تربیتی به نام «جوانان عاشورایی» داریم که حدود ۱۵ سال سابقه فعالیت دارد. این مجموعه شامل کودکستان، مدرسه ابتدایی، متوسطه، هیئت و کانون‌های مختلف است. ما بر اساس همین ساختار، حلقه‌های مختلفی از جمله کودک، نوجوان، جوان، نونهال و حتی همسران را درگیر کردیم و کارها به‌صورت منظم تقسیم شد.

قربانی: مدارس و معلمان نقش مهمی داشتند. هر شب یک کلاس یا یک گروه بانی موکب می‌شد. معلمان دانش‌آموزان و خانواده‌ها را درگیر می‌کردند و هر شب یک گروه مسئولیت پذیرایی یا اجرای برنامه‌ها را بر عهده داشت. این مشارکت باعث شد موکب کاملاً مردمی و مستمر شکل بگیرد.

قربانی: خدمات فقط پذیرایی نبود. بخش مهمی از کار فرهنگی و تربیتی بود، به‌خصوص برای کودکان. برنامه‌های کاردستی، نقاشی، بازی و آموزش برگزار می‌شد. در فصل امتحانات حتی رفع اشکال درسی هم داشتیم. علاوه بر این، خدمات خیریه، درمانی و حل مشکلات معیشتی مردم هم در همین فضا انجام می‌شد.

قربانی: نقش مردم بسیار جدی بود. بخشی از مشارکت‌ها مالی بود و بخشی تأمین اقلام و خدمات. در مجموع رقم قابل توجهی توسط مردم تأمین شد؛ حتی برخی افراد به‌تنهایی مبالغ قابل توجهی پرداخت کردند. از طرفی خیلی از نیازهای روزمره مثل سماور، گاز، لیوان، آب و سایر تجهیزات توسط خود مردم تأمین می‌شد.

قربانی: بله، موکب فقط محل خدمات ساده نبود. ما به نوعی حلقه وصل مردم بودیم. افراد مشکلاتشان را مطرح می‌کردند و ما آن‌ها را به خیریه‌ها، ادارات یا افراد مرتبط معرفی می‌کردیم. خیلی از مسائل درمانی، معیشتی و حتی خانوادگی در همین فضا پیگیری و حل شد.

قربانی: بخش کودک و خانواده بیشترین استقبال را داشت. خانواده‌ها دغدغه داشتند که کودکان‌شان در این ساعات چه فعالیتی داشته باشند، بنابراین برنامه‌های ویژه کودک خیلی پررنگ شد. این بخش باعث شد خانواده‌ها با آرامش بیشتری در فضای موکب حضور پیدا کنند.

قربانی: ما بیشتر نقش تسهیل‌گر داشتیم. یعنی شرایط را فراهم می‌کردیم تا مردم خودشان وارد میدان شوند. کار اصلی این بود که هر فرد با توجه به تخصصش در جای درست قرار بگیرد و بتواند خدمت کند.

قربانی: مهم‌ترین عامل، حضور و مطالبه مردم بود. مردم احساس کردند باید در صحنه باشند. همین موضوع باعث شد حرکت از یک اقدام کوتاه‌مدت به یک جریان مستمر تبدیل شود. در کنار آن، فضای همدلی و نیاز اجتماعی هم نقش مهمی داشت.

قربانی: تأمین هزینه‌ها و اقلام اولیه یکی از مهم‌ترین چالش‌ها بود. از گاز و آب گرفته تا لیوان و تجهیزات مختلف، همه نیازمند تأمین مداوم بودند. همچنین خستگی نیروها و ضرورت برنامه‌ریزی دقیق هم از دیگر چالش‌ها بود. البته انتظار داشتیم که دستگاه‌های دولتی و مسئولان متولی حداقل در تامین آب، یا سیلندر گاز برای موکب داران مشارکت می‌کردند، البته تامین اقلام مورد نیاز موکب‌ها نیز از انتظاراتی بود که براورده نشد؛ قطعا تمامی موکب‌داران تصور نمی‌کردند که برپایی موکب‌ها بیش از سه ماه به طول بینجامد و اکنون نیز مشخص نیست تا چه زمانی باید برپا باشد و لذا همراهی آنان قطعا می‌تواند کمک‌کار موکب‌ها باشد.

قربانی: این تجربه نشان داد که چنین حرکت‌هایی فقط با شور و احساس ادامه پیدا نمی‌کند. نیاز به برنامه‌ریزی تشکیلاتی، تیم منسجم و نگاه یک‌ساله دارد. باید تقسیم کار دقیق باشد و افراد مسئولیت مشخص داشته باشند تا کار استمرار پیدا کند.

تجربه یک از نخستین موکب‌های شبانه ساری نشان داد که یک حرکت مردمی، اگر به‌درستی سازماندهی شود، می‌تواند از یک اقدام ساده خدماتی به یک پایگاه اجتماعی، فرهنگی و تربیتی تبدیل شود. پایگاهی که در آن مردم نه‌تنها دریافت‌کننده خدمات، بلکه خودِ کنشگران اصلی میدان هستند.

این تجربه همچنین اهمیت پیوند میان نسل نوجوان و جوان با میدان‌های واقعی اجتماع را آشکار کرد؛ جایی که آموزش، مشارکت و تجربه عملی در کنار هم قرار گرفتند و یک الگوی زیست اجتماعی جدید را شکل دادند.

در نهایت، تجربه این موکب‌دار مرکز مازندران حاکی از آن بود که استمرار چنین حرکت‌هایی نیازمند نگاه تشکیلاتی، مدیریت منابع و مشارکت گسترده مردمی است؛ نگاهی که می‌تواند این تجربه را از یک حرکت مقطعی به یک الگوی پایدار اجتماعی در سطح شهر تبدیل کند.