آموزه‌های دینی و مدیریت مصرف برق

به گزارش تیتر شمال؛ در حالی یکم تا هفتم تیرماه هر سال، بعنوان هفته مدیریت مصرف نامگذاری با شعار «آرامش برای همه در دمای آسایش» نامگذاری شده است که دومین روز از این هفته به نام مدیریت مصرف برق و آموزه‌ها و ارزش‌های دینی نامگذاری شده است؛ بر این اساس در این یادداشت توجه شما مخاطبان گرامی را به آموزه‌ها و ارزش‌های دینی در مدیریت مصرف و اصلاح الگوی مصرف و نیز صرفه جویی این انرژی گرانبها جلب می‌کنیم:

پرهیز از اسراف و صرفه جویی نکته ای است که نه تنها وظیفه ملی بلکه یک وظیفه دینی محسوب می شود و آنقدر حایز اهمیت است که مورد تاکید خداوند متعال در قرآن مجید قرار گرفته است و اسراف کنندگان را برادر شیطان می‌داند. قرآن مجید در نکوهش اسرافکاران می فرماید: «اسراف کاران، برادران شیاطین اند؛ و شیطان در برابر پروردگارش بسیار ناسپاس بود».

آنچه از دستورات ائمه سلام اله علیه دریافت می کنیم حاکی است که علیرغم اینکه خیلی از گناهان آدمی مورد عفو الهی قرار می گیرد اما گناه اسراف بخشیده نمی شود و انسان مورد بازخواست قرار می گیرد؛ لذا اسراف در استفاده از انرژی همچون برق جدا از آسیب های متعددی که هم به اقتصاد کشور و خانواده وارد می‌کند دارای عواقب اخروی نیز هست.

نامگذاری دومین روز از هفته مدیریت مصرف به نام مدیریت مصرف برق و آموزه‌های دینی، فرصتی ارزشمند برای تبیین آموزه های مصرف بهینه برق و کاهش ناترازی ها و اقدامات شایسته برای عبور از تابستان پیش رو است.

داشتن بعضی از نعمت‌ها آنقدر برای ما عادت شده که شاید هیچ‌وقت به ذهنمان خطور نکند که این نعمت بزرگ خدا، جای شکر بزرگی هم دارد و به زندگی ما برکت می‌دهد. اگر روزی نباشد زندگی‌مان از ریشه مختل می‌شود و همه کارهایمان بی‌نتیجه می‌ماند.

کافی است برای دقایقی برق منزل، کارخانه و یا مغازه ای قطع شود، بسیاری از کارها مختل می شود و همان موقع است که تازه قدر این نعمت بزرگ خدا را می‌دانیم، چون نبودنش بدجوری زندگی‌مان را لنگ می‌کند؛ اما باز هم به محض اینکه برق وصل شود و روی نعمت را ببینیم، از شکرش غافل می‌مانیم. شکری که بهترین نمود آن در مصرف درست و بهینه است؛ لذا یکی از ارکان شکر هر نعمتی، در استفاده صحیح از آن نعمت است. به عبارت دیگر، بهره‌برداری از نعمت‌های نامحدود خدا در راهی که او راضی است، شکر حقیقی نعمت‌های الهی است.

مساجد بهترین مکان اجتماعی برای مسلمانان جهت ترویج ارزش‌های فرهنگی است و لذا مساجد و اماکن مذهبی به عنوان الگوهای دینی و فرهنگی جامعه باید در حوزه مدیریت مصرف انرژی با حساسیت بیشتری در آگاه سازی افراد عمل کنند.

مساجد و مراکز دینی نقش غیرقابل انکاری در شکل گیری باورها و ارزش های آحاد مردم دارند و بستری مناسب برای آموزش و اطلاع رسانی هستند. از آنجا که انرژی ها بویژه برق جایگاه ویژه ای در زندگی و حیات بشر دارد، آموزه های دینی و فرهنگی نیز می تواند نقش مهمی در تبیین فرهنگ مصرف بهینه برق ایفا کند.

*اسراف کاران از نگاه قرآن

در قرآن مجید نیز بر استفاده صحیح از نعمات، مبارزه با مصرف گرایی و پرهیز از اسراف تاکید شده است و لذا در جامعه دینی، عمل به دستورات و آموزه‌های دینی یک وظیفه شرعی محسوب می شود که باید از این دریچه نیز به مدیریت مصرف و اصلاح الگوی مصرف در عمل به دستورات دینی، نگریست.

در آموزه‌های زندگی‌ساز اسلام، اسراف ممنوع و حرام است؛ این ممنوعیت همه ابعاد زندگی انسان را فرامی‌گیرد. یعنی: همه مردم در تمام شئون و در هر زمان و مکان موظّفند اصل عدم اسراف را رعایت کنند. نعمتهای الهی امانت هایی اند که خداوند برای رشد و تعالی انسان ها در اختیار آنها نهاده است، پس بهره‌برداری از نعمتها باید همسو با اوامر الهی و در جهت سعادت جاودانی انسان باشد.

* صرفه جویی در اسلام

درکنار بحث اسراف که همواره دراسلام مورد مذمت قرار گرفته است، مسئله قناعت خصلت و ویژگی ارزشمندی برای یک انسان مسلمان به شمار می رود. در فرهنگ اسلامی صفت قناعت از جمله صفات فاضله و اخلاق حسنه است و از آن به عنوان وسیله ای که سعادت ابدی آدمی را به بار می آورد یاد شده است. امام محمدباقر(ع) در این رابطه می فرمایند: هرکه قناعت کند به آنچه که خدا به او می دهد، غنی ترین مردم است. (8) علاوه بر این در کتب اخلاقی اسلامی نیز می بینیم که روشهای تحصیل این صفت پسندیده مورد بحث و بررسی قرارگرفته و علمای اخلاق به صورت مفصل به این موضوع پرداخته اند که حاکی از توجه دین مبین اسلام به این مسئله است، به عبارتی در آموزه های دینی ما علاوه بر اینکه مسئله قناعت و صرفه جویی یک مسئله تاثیرگذار درجامعه محسوب می شود و به ابعاد اجتماعی آن پرداخته شده، هر فرد مسلمان نیز به کسب و تحصیل این ویژگی اخلاقی پسندیده به عنوان یک فضیلت تشویق شده است.

*اسراف در قرآن و روایات

آیات قرآن درباره نکوهش اسراف و تبذیر و ارزش و جایگاه میانه روی و بهره گیری صحیح از نعمت های الهی به اندازه ای روشن و واضح است که ما به عنوان یک مسلمان باید به چنین مکتب دقیق و اخلاقی افتخار کنیم.
قرآن در جای جای خود به مسئله اسراف اشاره می کند و اسراف کننده را مورد سرزنش قرارمی دهد، برخی از این آیات عبارتند از:
-«خداوند کسی را که اسرافکار و بسیار دروغگوست، هدایت نمی کند.» (غافر.8)
-«اسرافکاران اهل آتش جهنم هستند.»(غافر.43)
-از نعمت های الهی بخورید و بیاشامید، اما اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست نمی دارد.» (اعراف.31)
-(بندگان خداوند) کسانی هستند که هرگاه انفاق کنند، نه اسراف می نمایند و نه سختگیری، بلکه در میان این دو، حد اعتدالی دارند.»(فرقان.67)
-«و اسراف نکنید که خداوند مسرفان را دوست ندارد.» (انعام.141)

امام صادق(ع) فرمودند: «إنَّ القَصدَ أمرٌ یُحِبُّهُ اللّه َ ـ عَزَّوَجَلَّ ـ و إنَّ السَّرَفَ یُبغِضُهُ . . . و حَتّى صَبُّکَ فَضلَ شَرابِکَ؛ میانه روى چیزى است که خداى ـ عزّوجلّ ـ آن را دوست دارد و اسراف را ناخوش مى دارد . . .

امام خمینی(ره)، زیاده‌روی در مصرف و اسراف و ضایع کردن نعمت‌های خداوندی را برنمی‌تابید و با آن به شدت برخورد می‌کرد، در پاسخ به یک استفتاء چنین فرمودند:

سؤال: زیاده‌روى در مصرف آب و برق در صورتى که موجب کمبودهایى در سطح عمومى شود چه حکمى دارد؟ به خصوص که دولت اسلامى بر صرفه جویى تأکید نموده است.

جواب‏: زیاده‌روى به نحو غیرمتعارف حرام است و چنانچه موجب اتلاف و ضرر باشد، موجب ضمان است.‏

مقام معظم رهبری نیز در صرفه جویی و دوری از اسراف در مصرف فرمودند: من همه را به رعایت منابع مالی کشور توصیه می کنم… اسراف در ثروت عمومی و موجودی های این کشور و منابع طبیعی و نیز در آن چه که با زحمت زیاد به دست می آید و اسراف در نان و آب و انرژی و نیروی انسانی، همه اینها بد است.

به هر حال، صرفه‌جویی مفهوم ثابت‌شده‌ای در تعالیم اسلامی است. صرفه‌جویی، راه جاودانی است که باید در سراسر زندگی انسان انجام شود نه به عنوان یک راه حل موقت برای وضعیت های اضطراری، بلکه باید در همه مواقع (خوب و بد) انجام شود. دین اسلام بر ارضای مقتضی نیازها و خواسته‌های فردی و گروهی تأکید دارد، امّا از اسراف کردن نهی فرموده است.

از سویی دیگر، صرفه جویی و میانه روی و اعتدال در امور مختلف نیز از دل فرهنگ اسلامی و بومی ملت ما بیرون آمده است، بنابراین برای آنکه بتوانیم الگویی صحیح از مصرف را ارائه دهیم، ناچار هستیم که به احیای فرهنگی جامعه بهایی بیش از پیش دهیم و از این فرصت ایجادشده به نحو احسن استفاده کنیم.

موضوع اسراف و زیاده روی و در مقابل آن صرفه جویی به قدری گسترده و مبسوط در کتب دینی و اخلاقی اسلامی مورد بحث قرار گرفته که هر شک و شبهه ای را از ذهن انسان برطرف می سازد و بسیاری از ما به رغم اینکه به ابعاد مختلف آن احاطه نداریم، اما بازهم به دلیل همین تاکیدات فراوان لزوم صرفه جویی و به قولی اندازه گیری مقتصدانه درمصرف را به عنوان یک ارزش دینی و انسانی پذیرفته ایم. اگرچه برای ما انسانهای غافل تنها هنگامی که به خشکسالی و محدودیت قطعی برمی خوریم، مسئله صرفه جویی جلوه پیدا می کند، اما اسلام به عنوان مکتبی که برای سعادت بشر برنامه دارد، درهمه حال و همه جا اسراف را امری ناپسند ذکر می کند و مومنان را از زیاده روی برحذر می دارد. حال اگر می خواهیم در عرصه های گوناگون به موفقیت دست بیابیم، باید فرهنگ اسلامی مصرف صحیح را در جامعه ترویج کنیم.

به یقین اسراف، عملی غیراخلاقی و مورد نکوهش آیین های الهی است. متأسفانه عدّه ای، بی مبالات و بی پروا، الگوی مصرف را رعایت نکرده و انرژی همچون برق را بی جهت تلف می کنند. آنان نه تنها در برابر آیندگان مسئول هستند، بلکه در روز قیامت نیز در پیشگاه خداوند گناهکار محسوب می شوند و در ردیف شیاطین قرار می گیرند. البته، در این راه باید فرهنگ سازی و اطلاع رسانی شود.

انتهای پیام/